تبلیغات
کلوپ جوانان افغان - نخستین زیستگاه‌های بشرِ عصر حجر در افغانستان
کلوپ جوانان افغان
افغانستان وطنم من دوست دارم / جان خود رو برایت میگذارم

لوگو

انجمن افغانیان
من یک افغانی ام

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

در نوشتار كنونی بر پایه‌ی اسنادِ به دست آمده از كاوش‌های علمیِ چند تن از باستان شناسان نامدار جهان، به گذشته‌ی بسیار دورِ افغانستان‌ و نخستین زیستگاه‌های انسان عصر سنگی در این سرزمین باستانی، پرداخته شده است. آثاری به دست آمده از غارهای قره‌كمر ایبك‌، آق كپرگ‌، چهل ستون و مناطق دیگر، ما را قادر می‌سازد تا در باره تاریخ چندین هزار ساله كشور خود پی‌ببریم.

 

در آغاز به مهم‌ترین عناوینی كه محورهای اساسی بحث را تشكیل می دهد اشاره می‌كنیم كه بدین قرار است:

·         مقدمه

·         افغانستان در عصرحجر

·         غار قره كمر ایبك و آثارِ به دست‌آمده از آن

·         آثارِ به دست آمده از آق كپرگ

·         چهل ستون

·         هزار سم

·         تپه مندیگگ

·         دره كور (كر)

·         دشت ناور غزنی

·         غار مار و غار اسپ

·         نتیجه گیــری

 

مقـدمــــه

با پیدایش انقلاب صنعتی در اروپا و فراهم شدن زمینه برای بالندگی اندیشه های پویا و همچنای به میان آمدن آزادی برای کار، تفکر و پژوهش های علمی؛ دگرگونی های همه جانبه، در رگ رگ اندام زندگی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جوامع مختلف انسانی، پدید آمد که جهان گذشته را به پیمانه 180 درجه، متحول نمود.

 

بهره گیری انسان ها در هر دوره، از سرگذشت ها و تجربه های گذشتگان و نیز كاوش‌، كوشش و پژوهش آدمیزاد در این میان، نقشی اساسی و تعیین كننده را بر عهده داشته است.

 

مطالعه در باره تاریخ انسان‌های گذشته و آگاهی از فراز و فرودهایی كه در طول زندگی چندین هزار ساله شان پدید آمده است، ما را در گزینش بهترین راه ها و بهره‌برداری از كاراترین ابزارها در بهبودسازی نحوه‌ی زیست و زندگی، یاری می رساند.

اگر این مطالعات و كاوش ها در باره گذشته های كشور خود انسان باشد‌، زمینه را برای بهتر سازی زندگی و جلوگیری از تكرار حوادث تلخ و خانمان سوز گذشته فراهم می كند.

 

در نوشتار حاضر،‌ گریزی به گذشته بسیار دورِ كشور خود ما (افغانستان‌) زده شده و بر پایه اسنادِ به دست آمده از كاوش های علمیِ چند تن از باستان شناسان نامدار جهان، به نخستین زیستگاه های انسان عصر سنگی در افغانستان، پرداخته شده است.

آثاری به دست آمده از غارهای قره كمر ایبك‌، آق كپرگ‌، چهل ستون،‌ هزارسم،‌ تپه مندیگگ،‌ دره كور (كر)،‌ دشت ناور غزنی، غار مار و غار اسپ‌، ما را قادر می‌سازد تا در باره تاریخ چندین هزار ساله كشور خود پی ببریم.

در این پژوهش بر اساس تحلیل های باستان شناسان در باره همین آثار كشف شده از مناطق نامبرده‌، در زمینه زندگی انسان های عهد باستان،‌ معلومات داده شده است

 

  مرتضی معراج

  کابل،  سرطان (تیر) 1386 خورشیدی

 

 

افغا نستا ن در عصر حجر

سرزمینی که امروز به نام افغانستان یاد می‌شود از زمان‌های بسیار دور، محل سکونت انسان‌های اولیه بوده است .

آثار به دست آمده، نشان می‌دهد که از حدود 50 هزار سال قبل، انسان ها در این سرزمین زندگی داشته اند.

ولی این نكته را نیز باید افزود كه افغانستان سرزمینی است که از لحاظ تحقیقات تاریخ‌نگاری و باستان شناسی به کار زیادی نیاز دارد تا باستان شناسان، آثار و معلومات کافی از تمدن های گذشته را کشف نموده و مورد مطالعه قرار دهند .

از سا ل (1922 م) به این سو در نقاط مختلف افغانستان، كاوش‌های علمی و باستان شناسی انجام شده است. این کاوش‌ها توانست قسمت‌هایی از تاریخ باستانی کشور ما را روشن سازد و معلوم شد که انسان های اولیه، بیشتر در اطراف  رودخانه‌های افغانستان زندگی می کردند. زیرا زندگی در اطراف رود خا نه ها آسا ن تر بوده است.

 

اقوام بدوی که  در این سرزمین زندگی می کردند، به شکار حیوانات و استفاده از گیاهان و حبوبات خودرو و کوهی،  روزگار می گذرانیدند. سپس کم کم از این مرحله به مرحله جدیدتری گام نهاده و به اهلی کردن  بعضی حیوانا ت و سرانجام، به دامداری و زراعت آشنا شدند و به ساختن قریه و دهکده پرداختند.

 

اكنون به ذكر برخی از مناطق افغانستان می پردازیم كه در عصر حجر،‌ محل سكونت مردمان دوره سنگی بوده است:

 

·         غار قره كمر ایبك

طبق تحقیقات (دکتورکارلتن کون) آمریکایی که روی پا رچه کربن شماره 14 قره کمر ایبک در ولایت سمنگان انجام  داده ا ست، ا ین حقیقت به دست آمده است که ا ین غار، بین (30 تا 50) هزار سا ل قبل، محل سکو نت انسان ها بوده و در ا ین جا زندگی و بود و با ش داشتند .

از مغا ره قره کمر  ا سلحه چقما قی و ابزار ا ستخوا نی بد ست آ مده ا ست که متعلق به مرد م دوره سنگ قدیم  است که از این آ لا ت برای شکار حیوانا ت و جمع آوری میوه و حبوبات مورد استفا ده قرار می گرفت. (1)


 

در جای دیگر در این باره می خوانیم:

در ۱۹۵۴م كارلتن‌كون آمریكایی، به كاوش‌های علمی در منطقه قره‌كمر پرداخت.   به استناد  ارزیابی  چقماق ها، استخوان حیوانات، خاكستر  و ذغال هایی كه به دست آمد،  این غار را مربوط  به عصر پارینه سنگی میانه دانسته و عمر آن را  از ۵۰ تا ۴۰ هزار سال پیش تعیین نمود.
ایتالیایی ها در هزار سم  سمنگان  این مرحله را شناسایی كردند  وقدامت آن را از ۴۰  تا ۱۲  هزار سال قبل دانستند. (2)                           

                                                              

كارلتن، 82 عدد افزار سنگی و استخوانی را  از غار قره كمر، واقع هشت كیلو متری شمالی سمنگان به دست آورده است.

از روی تجزیه آثار مذكور از طریق كاربن 14 معلوم شد كه غار مذكور در تمام طول عهد كهن سنگی،  مسكون بوده و افزارهای آن‌ها با انسان‌های نوع نئاندرتال كه به اسم انسان مغاره‌ای نیز یاد می شود ارتباط دارد.

قِدمت تاریخی قدیم ترین فوسیل جمجمه انسان نئاندرتال كه از دوسلدورف آلمان به دست آمده است به 35 تا 150 هزار سال پیش  از امروز می‌رسد و قدیم‌ترین انسان غار قره كمر، به 30  تا 50 هزار سال قبل از امروز تخمین زده شده است. (3)

 

آثار دوره میان سنگی نه تنها در غار  قره كمر، بلكه در غار مار و غار اسپ در  آق كپروك نیز به دست  آمده است.   كشف بقایای گوسفند وحشی، غزال، روباه و پرندگان نشان می‌دهد كه  امرار معاش در آن دوره، از طریق  شكار بوده  است و حركتی  وجود داشته به سوی  یك  اقتصاد تولیدی. (4)

                                                   

مطالب مربوط به مغاره قره كمر را با سخنان شادروان احمد علی كهزاد در كتاب «افغانستان در پرتو تاریخ» به پایان می‌بریم:

بر اساس تحقیقات باستان شناسی که از طرف داکتر «کارلنیتن‌کوون» كارشناس دوران ماقبل‌التاریخ امریکایی در مغاره قره کمر در نزدیکی‌های هیبک در دامنه‌های شمالی کوه مذکور به عمل آورده است،‌ نشان می‌دهد كه سلسله جبال هندوکش از حدود 30  تا 50 هزار سال قبل، مرکز رهایش یک عده شکاریانی بوده که در قدیم ترین دوره های مدنیت به شکار حیوانات مشغول بودند و با زندگانی مغاره‌نشینی با افزارهای بسیار ابتدایی که از سنگ چقماق می‌ساختند مدنیت اولیه دوران سنگ قدیم را پدیدآوردند.

 

سلسله جبال هندوکش طبق شواهد علمی و بر اساس داستان‌ها و اسطوره‌های باستانی، کانون رهایش باشندگان قدیم افغانستان بوده است. قدیم ترین نام این کوه در كتاب اوستا  زمیادپشت، ایشکنه پویایی ری سنا و ابارسین یادشده است.   واژه‌ی ابارسین مرکب از دو کلمهء اپار ـ‌یعنی ماورا و بالاـ  و سین یعنی عقاب می‌باشد که بلندی این کوه عظیم را به صفت بالاتر و بلندتر از حد پرواز عقاب نشان می دهد.

کوه ابارسین در نظر یونانیانی که با اسکندر به افغانستان آمدند «کوه اسرار آمیز» معلوم می‌شد و آن را نقطه‌ی پایان جهان تصور می‌کردند. نام كنونی هندوکش در حقیقت از واژه اندیکس به میان آمده و آن را هندیکس و هندوکش ساختند.

سلسله کوه هندوکش از قدیم ترین روزگاران تاریخی به این طرف، مسکن لییوس ـ‌یعنی مردمان کوهی‌ـ خوانده شده است .اینها هر که بودند باشندگان اولیه‌ی این کوه بودند و بعد امواج اقوام آریایی که از شمال از حوزه بین سیردریا و آمودریا در خاک‌های افغانستان منتشر شدند و در دامنه های دوطرف این کوه ها سكونت گرفتند.

هندوکش به شهادت لهجه های آریایی ــ‌‌‌‌‌چه ایرانی و چه هندی و چه مخلوط از هردوــ  پایگاه قبایل آریایی شد و این خصوصیت را حفظ کرد و با آمدن و انتشار عناصر دیگر هنوز هم صاف‌ترین بقایای امواج آریایی را در ته راه های این کوه بزرگ می‌توان یافت.

چون دره‌های هندوکش عمیق و دشوارگذار و قلعه های آن بلند و شامخ بود، باشندگان اصلی آن در جریان تاریخ دو و نیم هزارساله، کمتر از جاهای خود حرکت کردند.

در بعضی نقاط جابجا ماندند ولی به صورت عموم، مختصات و ویژگی‌های زندگانی خود را حفظ کردند. (5)

 

·        آق كپرك

د رسا ل ( 1965 م) داکتر لوی دوپری آ مریکایی د ر نتیجه كاوش‌های خود در آق کپرک  در جنوب شهر مزا ر شریف وکنار دریای بلخ آثاری از قبیل آیینه برنجی، انگشتر و دست‌بند، اسلحه ها ی چقما قی ، قیزه اسپ و نگین لاجورد انگشتر و شواهدی دیگر به دست آورد که متعلق به دوره جدید حجر از دو تا سه هزار سال ق.م  است.

این پژوهش‌گر آمریکایی معتقد است که ا ین آ ثار از عمق بیشتر زمین از یک دوره قدیم و زندگی ا نسان‌ها بیشتر از بیست هزار سال  ق.م  نمایندگی می‌کند. چنین آثار تا کنون از آسیای میانه و هندوستان به دست نیامده است. (6)                           

 

در كاوش‌های آق کپرک آ ثاری از قبیل :

آیینه برنجی

ا نگشتر

د ست بند

سلاح ا بتدایی

و ابزارهای دیگر  به دست آمده که متعلق به عصر حجر جدید ا ست و از (2 تا 9) هزار سا ل قبل از میلاد را در بر می‌گیرد.  درهمین زمان بز و گوسفند و بعضی حیوانات دیگر در این ساحه تربیت می‌شده و حبوبات غذایی، کشت و زرع می گردیده است .

آثار کشف شده  در شمال غربی بلوچستان نشان می‌دهد که درحدود 4 هزا ر سال پیش، دهکده‌هایی در این منطقه وجود داشته که باشندگان آنها کشاورزی می‌کردند. (7)

      

باستانشناسان  شوروی  به این  باور اند كه  كشت  گندم در  ۱۶ تا ۴ هزار سال  ق.م در كناره‌های  آمو  در شمال  افغانستان  صورت  گرفته  و از آن جا به مندیگگ  رفته  است.

آثار  این دوره  توسط لویی دوپری  امریكایی  در آق‌كپروك بلخ  ، چنار گنجشكان تخار، دره كر و هزارگوسفند بدخشان شناسایی گردیده  است.

 

و همین گونه  در دره كر بدخشان  نخستین  جمجمه انسان  پارینه سنگی  میانه به دست آمد  كه آثار  آن را  از ۳۰۳۰۰  تا ۱۹۰۰ سال قبل تخمین زده اند.   با آن كه  دیوس بعداز مطالعه  این تحقیقات  وپژوهش‌ها، تنها قدمت  دره‌كر را تأیید می‌كند.

لوی‌دوپری بامطالعه تراشه ‌ها و تیغه‌ها در آق‌كپروك، عمر آن را  ۲۰ هزار سال  قبل می‌داند.

 

 

چهل ستون

آثار باستانی دیگری نیز از چند دهکده‌ی بسیار قدیمی از نقاط مختلف کشور کشف شده است؛ به طور نمونه:

 یکی ا زمغاره های مهم ا فغانستان قدیم، مغاره عظیم چهل‌ستون در بامیان است.

 

آثار كشف شده از چهل ستون

از مغاره چهل ستون و بعضی نقاط دیگر آلا ت و ابزار سنگی و استخوانی به دست آمده که پیدایش این قبیل آثار، بیانگر آن است که در این دوره ابتدایی، انسان‌های آن روز از آلات و ادوات یاد شده برای شکار و دفاع از خویش استفاده می‌کردند .

بعدها این جامعه ابتدایی به تدریج و در طول هزاران سال، از نظر وضع زندگی به مرحله متکامل‌تری قدم نهاده و به عصر فلزات داخل گردیدند .

د را ین زما ن  مس  جای آلات سنگی را گرفت و  تبر، د شنه ، کا رد، بیل و غیره سا خته شد. صنعت کوزه‌گری و ظروف سفالی در میان شان رواج یافت و مردمان آن روز کشاورزی خود را توسعه دادند. (8)

 

هزار سم

واژه «هزار سم» مخفف «هزار سموچ» است كه در گذشته، نام چهار راه مهم خط سیر كاروان روم قدیم بوده ولی امروز هزار سم، صحرایی است به درازی 16 كیلومتر در شمال غرب ولایت سمنگان. (9)                          

قرار پژوهش‌هایی كه هیئت باستان شناسی ایتالیایی موسوم به سالواگون ایم یوگلیسی در سال 1962م در هزار سم به عمل آورد، افزار مربوط به انسان‌های مغاره‌ای عهد باستان سنگی از آن جا  به دست آمده است.

همچنان در شمال آریانا و آن طرف دریای آمو، اسکلیت انسانی کشف گردیده که تاریخ آن به 100000 ا لی  150000  سال می رسد.

شاید این اسکلیت، به انسان های نئاندرتال تعلق داشته باشد، مورخین و باستان شناسان عقیده دارند که قبل از آمدن آریایی ها به آریانا، سیاه پوستان در این سرزمی زندگی داشتند که به سوی هند و غر ب آریانا فرار كردند و در مدیا و پارس با نژاد سامی‌ها مخلوط شدند. (10)

 

 

·        تپه مندیگك

كاوش‌های سا ل  1951م  در مندیگک واقع در پنجاه و پنج کیلومتری شمال  قندهار نشان داد که از سه هزار سال قبل ازمیلاد مردم این منطقه، ده‌نشین بوده و خانه هایی از خشت و گِل می‌ساختند و به زراعت و دامداری نیز آشنا بودند .

ا سلحه،  زیورات مسی و ظروف سفالینی که دارای اشکال هندسی بوده به دست آمده است.

مجموع این كُند و كاوها نمایانگر سطح بلند پیشه‌وری آن عهد می‌باشد. (11)

                                       

در اثر این كاوش‌های به عمل آمده در مندیگك،  آثاری یافت شده است كه تمدنِ دوران ماقبل‌التاریخیِ پنج‌هزار سال پیش را در وادی ارغنداب، نمایندگی می‌كند.

این تپه (مندیگك) 15 مرحله آبادی را ـ‌از اواخر هزاره چهارم تا آغاز هزاره اول ق.م‌ـ گذرانیده است و در مرحله آخر و بالایی آن، انبارخانه‌های غله بوده كه دیوارهای پخسه‌ای داشته است.

در طبقات زیرین آن، اتاق‌هایی برای نگهداری چهارپایان بوده است.

در طبقات بالینی آن، اتاق كوچكی برای نگهبانان انبارخانه دیده میشود كه مقداری ظروف سفالین، پیكان‌های سنگی و مفرغی، فلاخن و گلوله های گِلی فلاخن در آن كشف شده است.(12)

                                                                         

·        دره كور (كر)

طی كاوش‌هایی در دره كور در غرب بدخشان در سال 1944 توسط لویس دوپری و همكارانش  افزارهای سنگی، فوسیل‌های چهارپایان و جمجمه انسان به دست آمده است.

از این آثار، موجودیت انسان های كهن سنگی در افغانستان را می توان به اثبات رساند كه شرایط زندگی شان یكسان بوده است.

از روی شواهدِ به دست آمده، استنباط شده است كه در دره كور، پناهگاهی بوده كه از آن برای نظارت وادی و محافظت از شر حیوانات درنده، استفاده می‌شده است. این پناهگاه از سطح وادی موجوده بسیار بلند واقع بوده است.(13)

همچنان آثار دوره نوسنگی نیز توسط لویی دوپری  در دره كور  وهزارگوسفند  بدخشان نیز شناسایی گردیده  است.

وهمینگونه  در دره كور بدخشان  نخستین جمجمه انسان پارینه سنگی میانه بدست آمده است  كه آن را از ۳۰۳۰۰ تا ۱۹۰۰ سال قبل تخمین زده اند.

 

·        دشت ناور غزنی

طی تحقیقات  باستانشناسی در دشت  ناورغزنی  شواهدی به دست آمده كه دوره پارینه سنگی  زیرین رامشخص  ساخته است، هر چند برخی  پژوهند گان  درزمینه  تردیددارند.(14)                                         

 

·        غار مار و غار اسپ

آثار دوره میان سنگی از  غار مار و غار اسپ در آق‌كپروك و  غار قره كمر نیز به دست  آمده است. كشف بقایای گوسفند وحشی، غزال، روباه و پرندگان، نشان می‌دهد كه امرار معاش در این دوره از طریق  شكار بوده  است.(15)

 

نتیجـــــه گیـــــری:

·         آثارِ به دست آمده، نشان می‌دهد که از حدود 50 هزار سال قبل، انسان ها در این سرزمین زندگی داشته اند.

·         غار قره كمر، بین ( 30 تا 50) هزار سا ل قبل، محل سکو نت انسان ها بوده و در این جا زندگی و بود و با ش داشتند .

·         ا ز مغا ره قره کمر  اسلحه چقماقی و ابزار استخوانی به دست آمده است که متعلق به مردم دوره عتیق حجر است که از این آلات برای شکار حیوانات و جمع آوری میوه و حبوبات مورد استفا ده قرار می‌گرفت.

·         دكتور كارلتون كون به استناد  ارزیابی  چقماق‌ها، استخوان حیوانات، خاكستر و ذغال‌هایی كه به دست آمد،  این غار را مربوط  به عصر پارینه سنگی میانه دانسته و عمر آن را  از ۵۰  تا ۴۰  هزار سال پیش تعیین نموده است.

·         كارلتن 82 عدد افزار سنگی و استخوانی را  از غار قره‌كمر واقع هشت كیلو متری شمالی سمنگان به دست آورده است.

·         از روی تجزیه آثار مذكور از طریق كاربن 14 معلوم شده كه غار مذكور در تمام طول عهد كهن سنگی، جای سكونت بوده و افزارهای آن‌ها با انسان های نوع نئاندرتال ـ‌كه به اسم انسان مغاره‌ای نیز یاد می‌شودـ ارتباط دارد.

·         سلسله جبال هندوکش از حوالی30  تا 50 هزار سال قبل، مرکز رهایش یک عده شکاریانی بوده که در قدیم ترین دوره‌های تمدن، به شکار حیوانات مشغول بودند و با زندگانی مغاره‌نشینی با ابزارهای بسیار ابتدایی ‌ـ‌که از سنگ چقماق می‌ساختند مدنیت اولیه دوره‌ی حجر قدیم را به میان آورده بودند.

·         سلسله جبال هندوکش طبق شواهد علمی و به اساس داستان ها و اسطوره های باستانی کانون رهایش باشندگان قدیم افغانستان بوده است.

·         در سال (1965م) داکتر لوی دوپری در نتیجه كند و كاوهای خود در آق کپرک  در جنوب شهر مزا ر شریف وکنار دریای بلخ، ـ‌آثاری از قبیل آیینه برنجی، انگشتر و د ست‌بند، اسلحه‌های چقماقی، قیزه اسپ و نگین لاجورد انگشتر و غیره‌ـ شواهدی به دست آورده که متعلق به دوره جدید حجر از دو تا سه هزار سال ق.م  است.

·         باستانشناسان شوروی به این باور اند كه كشت گندم در ۱۶ تا ۴ هزار سال ق.م، دركناره‌های آمو در شمال افغانستان صورت گرفته و از آن جا به مندیگگ رفته است.

·         یکی از مغاره‌های مهم افغانستان قدیم، مغاره عظیم چهل‌ستون در بامیان است.  از مغاره چهل‌ستون و بعضی نقاط دیگر، آلا ت و ابزار سنگی و استخوانی به دست آمده که پیدایش این قبیل آثار، بیانگر آن است که در این دوره ابتدایی، انسان‌های آن روز از آلات و ادوات یاد شده برای شکار و دفاع از خویش استفاده می کردند .

·         قرار تحقیقاتی كه هیئت باستان شناسی ایتالیایی موسوم به سالواگون  ایم یوگلیسی در سال 1962م در هزار سم به عمل آورد، افزار مربوط به انسان‌های مغاره‌ای عهد باستان سنگی از آن جا  به دست  آمده است.

·         در صحرای هزار سم که در شمال افغانستان و هندوکش موقعیت دارد، در مغاره‌های طبیعی آن، آثار زندگی انسان‌های اولیه به مشاهده رسیده است؛ همچنان در شمال آریانا و آن طرف دریای آمو، اسکلیت انسانی کشف گردیده که تاریخ آن به 100000 تا  150000  سال می‌رسد.

·         كاوش های سا ل  1951 م  در  مندیگک  واقع در 55 کیلو متری شما ل  قندهار     نشان داد که ا ز سه هزار سال قبل از میلاد مرد م این منطقه، ده‌نشین بوده و خانه‌هایی از خشت و گِل می‌ساخته و به كشاورزی و دامداری آ شنا بودند .اسلحه، زیورات مسی و ظروف سفالینی که دارای اشکال هندسی بودند به دست آمده است.

·         طی كاوش‌ها در دره كور در غرب بدخشان در 1944 توسط لویس دوپری و همكارانش افزار سنگی، فوسیل های حیوانات و جمجمه انسان به دست آمده است. از این آثار، موجودیت انسان های كهن سنگی در افغانستان را می توان كشف كرد كه شرایط زندگی شان یكسان بوده است.

·         در تحقیقات  باستانشناسی در دشت  ناورغزنی  شواهدی به دست آمده كه دوره پارینه سنگی  زیرین را روشن می‌سازد، هر چند برخی از پژوهندگان  در این زمینه تردید دارند.

 


درباره وبلاگ

باسلام !
به وبلاگ خودتون خوش امدید
امیدوارم که لحظات خوشی را در این وبلاگ سپری کنید
و با نظرات خود معایب و محاسن را به ما اطلاع دهید تا
وبلاگ خوبی را به شما ارائه دهیم
mehdi0093@yahoo.com با تشکر
مدیر وبلاگ : محمد مهدی

چت روم

كد چت روم

آخرین پست ها

جستجو

نظرسنجی

  • این وبلاگ چطور بود؟





نویسندگان

افغانستان
www.parastoye_afghan@yahoo.com